Phù Yên bây giờ không chỉ có đặc sản cá suối, “tôm bay”, gạo tẻ thơm Mường Tấc mà còn có cây tỏi tía (còn gọi là tỏi ta) – thứ gia vị cay nồng nhưng thơm phức, thường dùng để chế biến hoặc làm vị thuốc đã trở thành thương hiệu nổi tiếng trong và ngoài tỉnh.
Chuyển hướng sản xuất
Trong những thập niên gần đây, tỏi được xem là một loại thực phẩm có tác dụng hàng đầu trong việc chống oxy hoá, bảo vệ màng tế bào, giảm cholesterol, giảm huyết áp để phòng chống các loại bệnh tim mạch. Tỏi là một gia vị thông dụng của mọi gia đình. Kinh nghiệm dân gian nhiều nơi dùng tỏi để sát trùng ngoài da, chữa bò cạp, rết cắn, chữa mụn cóc, hạt cơm mọc trên da…
Nắm bắt được giá trị của cây tỏi tía, từ năm 1995, cây tỏi xuất hiện trên vùng đất này, lúc đầu một số hộ trồng để dùng sau mở rộng diện tích. Mấy năm gần đây, một số xã Gia Phù, Tường Phù, Tường Thượng của huyện đưa cây tỏi vào sản xuất vụ 3 với hàng trăm ha, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân.
Anh Đinh Văn Minh, bản Tạo 2, xã Gia Phù cho biết: Cùng với cây lúa, cây tỏi là một trong nguồn thu đáng kể của gia đình tôi. Hàng năm, mỗi vụ 3, gia đình tôi trồng hơn 400 m2 tỏi, thu 4 tạ, giá bán bình quân từ 25.000 đồng-30.000 đồng/kg thu được hơn 10 triệu đồng. Năm nay, tỏi được giá nhưng sản lượng ít.
Vẫn còn bấp bênh
Sản phẩm có giá trị hàng hóa như vậy nhưng lại chưa được sự quan tâm đúng mức. Cây tỏi Phù Yên cũng chịu cảnh bấp bênh theo giá thị trường. Năm trồng nhiều thì giá rẻ, còn năm trồng ít thì ngược lại.
Vụ 3 năm 2008, Phù Yên trồng gần 200 ha tỏi tập trung tại các xã Gia Phù, Tường Phù, Tường Thượng… nhưng giá bán chỉ được 1.500 đồng- 2.500 đồng/kg. Riêng tỏi một nhánh (Loại tỏi này được coi là đặc sản) cũng chỉ bán được 20.000 đồng đến 25.000 đồng/kg. Một số hộ trồng nhiều phải mang đi bán ở các huyện khác; có hộ không bán hết dùng tỏi đốt làm khói xông chống cảm cúm cho gia súc, gia cầm vì để đến vụ mới tỏi cũng bị tóp không sử dụng được.
Vụ 3 năm 2009, diện tích trồng tỏi của toàn huyện giảm xuống còn 60 ha, tập trung ở Gia Phù, Tường Phù. Số lượng ít, giá tỏi lại tăng vọt. Tỏi tía bán từ 40.000 đồng-50.000 đồng/kg. Tỏi một nhánh giá bán từ 100.000 đồng – 120.000 đồng/kg, mà bà con cũng không có đủ sản phẩm cung cấp cho nhu cầu thị trường.
Anh Lò Văn Linh, bản Nà Lè, xã Tường Phù tâm sự: Vụ 3 năm 2008, tôi trồng 1.000 m2 tỏi, sản lượng gần 1 tấn, giá bán 2.000 đồng/kg không đủ chi phí. Vụ vừa rồi, tôi chỉ trồng 300 m2 tỏi, lại được giá, tiếc quá…
Theo ông Vi Duy Tính, Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện nguyên nhân giá cây tỏi bấp bênh chủ yếu do giống tỏi tía đã dần bị thoái hóa, bà con sản xuất nhỏ lẻ, chăm sóc chưa đúng cách, ít bón phân nên sản lượng và chất lượng tỏi ngày càng giảm.
Hướng đi lâu dài
Để tháo gỡ khó khăn cho bà con, được biết, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện đang tập trung xây dựng Đề án “Phục tráng nâng cao chất lượng tỏi Phù Yên”. Tuyển chọn giống tỏi tía của địa phương có chất lượng và phù hợp với thổ nhưỡng kết hợp mua giống tỏi tía có năng suất, chất lượng cao của các tỉnh Bắc Ninh, Thái Bình để nhân giống, tuyển chọn đưa vào sản xuất. Tổ chức tập huấn kỹ thuật canh tác cho nông dân. Liên hệ với các doanh nghiệp, siêu thị trong, ngoài tỉnh để tìm đầu ra cho bà con nông dân. Phấn đấu vụ 3 năm 2010-2011, toàn huyện trồng từ 150-200 ha tỏi.
Theo ông Tính, giải pháp hữu hiệu nhất để xây dựng thương hiệu tỏi Phù Yên là tăng cường hoạt động quản lý nhà nước, đẩy mạnh hoạt động khuyến nông tại vùng tỏi. Thay đổi tư duy cho người dân trong việc áp dụng khoa học vào sản xuất. Hình thành vùng sản xuất nguyên liệu tập trung, quan tâm đầu ra và có thị trường ổn định. Khuyến khích các công ty, doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm cho bà con, sản xuất mới bền vững. Có như vậy, thu nhập từ trồng tỏi ở Phù Yên mới không bấp bênh; người nông dân có việc làm, tăng thu nhập, góp phần xoá đói giảm nghèo.
Cách sử dụng tỏi thông thường
+ Phòng và trị cúm: Giã nát 3 tép tỏi, hãm trong 50g nước sôi khoảng nửa giờ. Chắt lấy nước, nhỏ vào mũi mỗi bên khoảng 2 hay 3 giọt, ngày 2 hoặc 3 lần.
+ Chữa đau răng: Giã nát 2 tép tỏi trộn với một chút nước ấm. Đợi khoảng 10 phút sau, dùng một que tăm tẩm dịch tỏi thấm đều chung quanh chỗ đau.
+ Chữa mụn cóc, chai chân: Giã nát 2 tép tỏi, dán gọn vào chỗ bị chai và để qua đêm.+ Chữa viêm họng: Giã nát 2 tép tỏi, trộn 1 phần tỏi và 3 phần hành lá, buộc vào huyệt Hợp cốc ở bàn tay. Để qua đêm. Dịch tỏi sẽ thấm qua da và kích thích mạnh vào huyệt có tác dụng “tả”để chữa viêm họng
http://phuyen.sonla.gov.vn