Không biết chính xác nghề rèn dao ở bản Bó Cằm, xã Hua La (Thành Phố Sơn La) có từ bao giờ, chỉ biết đó là nghề truyền thống từ bao đời nay do ông, cha truyền lại. Và đến nay, cả bản chỉ có 13 hộ dân tộc Thái duy trì nghề truyền thống này nên những chiếc dao ở Bó Cằm làm ra không đủ bán, thậm chí gánh chưa đến chợ đã bán hết dao…
Anh Tòng Văn Toàn đang tra chuôi dao
Nằm cách trung tâm thành phố Sơn La khoảng 15 km, bản Bó Cằm được nhiều người biết đến bởi nghề rèn dao truyền thống.
Chúng tôi tìm tới nhà ông Tòng Văn Hội, người gần 40 năm qua đã có thu nhập ổn định từ nghề rèn dao truyền thống của ông cha mình truyền lại. Hình ảnh đầu tiên chúng tôi bắt gặp là hai người đàn ông, một già, một trẻ trước một ngôi nhà sàn 3 gian, rộng chừng 70m2 đang cặm cụi làm những chiếc bao dao từ gỗ dâu. Mất gần 2 phút nhẩm tính, tôi đếm được 22 chiếc dao nhọn, dao chặt to nhỏ khác nhau cùng một đống bao dao. Toàn bộ chỗ dao này đang được bố con ông hoàn tất để ngày mai vợ ông và con dâu sẽ gánh bộ ra ngoài chợ thành phố bán.
Chỉ tay vào đống dao đang hoàn tất, ông Hội khoe: Chỗ dao này đều được đánh từ nhíp xe ô tô, con dao to nhất bán 250.000 đồng, nhỏ nhất 60.000 đồng, bán hết chỗ này sẽ thu được hơn 2 triệu đồng. Ngôi nhà sàn này cũng từ tiền bán dao mà ra. Đây là nghề do cha tôi học từ ông nội rồi truyền lại cho. Trong gia đình, cả 3 con trai tôi đều học nghề rèn dao và cũng sống nhờ nghề của ông, cha truyền lại. Nghề này tuy vất vả, nhưng nếu chịu khó duy trì vừa giữ được nghề truyền thống vừa tạo được thu nhập ổn định cho gia đình. Ở bản Bó Cằm, các dụng cụ cuốc, xẻng, dao đều được làm tại bản.
Được biết, dao Bó Cằm bán đắt như tôm tươi không phải mẫu mã đẹp mà bởi chất lượng rất tốt, được làm từ mảnh bom hoặc nhíp ô tô. Do vậy, người mua chỉ cần biết đích xác dao được làm từ lò rèn Bó Cằm hay quen mặt người bán dao thì khi mua không cần mặc cả.
Anh Tòng Văn Quân, con trai cả của ông Tòng Văn Hội, người có gần 10 năm cặp kè với nghề rèn dao khẳng định: Khách lần đầu mua dao từ các lò rèn của Bó Cằm lần sau sẽ tìm mua. 13 hộ chuyên nghề rèn dao ở Bó Cằm đều là anh em họ hàng. Chúng tôi có một cam kết chung là phải phát huy được nghề truyền thống của ông cha và giữ được thương hiệu, nếu ai vi phạm làm ảnh hưởng tới thương hiệu sẽ khó trụ được lâu với nghề. Chất liệu rèn dao đều được làm từ mảnh bom hoặc nhíp xe ô tô. Nếu dùng chất liệu khác rèn dao hay dùng tôn dày cắt thành dao rồi mang đi bán như một số người đã làm thì chỉ thu hút người mua được một lần. Bây giờ, 13 hộ ở Bó Cằm đi bán dao mọi người đều đã biết mặt nên người làng khác không thể “qua mắt” khách hàng được. Còn Anh Tòng Văn Toản, cho biết: Nghề rèn dao là một nghề khó, đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên trì, khó nhất là công đoạn tôi dao. Bởi nếu quá lửa dao sẽ giòn, ngược lại nếu thiếu lửa dao sẽ không sắc hay bị mẻ. Nếu chịu khó làm sẽ có thu nhập ổn định. Như tôi mỗi ngày làm được 6 con dao, loại 60.000 đồng/chiếc, sau khi trừ chi phí lãi khoảng 200.000 đồng/ngày. Dao ở đây làm ra. Nhiều người tận dưới Hà Nội mua một lần sau đó gọi điện lên đặt hàng hoặc vào tận bản đặt hàng với kiểu dáng riêng để bán cho khách du lịch.
Theo tính toán thực tế từ những lò rèn dao ở Bó Cằm, bình quân mỗi lò rèn xuất lò khoảng 1.200 chiếc dao/năm, với kích cỡ khác nhau. Nhưng do thiếu vật liệu nên mỗi lò rèn trong một tháng chỉ hoạt động từ 15 đến 18 ngày rèn dao. Hiện tại, các thợ rèn nơi đây đang có ý định thành lập một làng nghề để vừa phát huy nghề truyền thống, vừa tạo được thương hiệu cho dao Bó Cằm. Bó Cằm đang rất cần sự quan tâm của các cấp, nghành để nghề rèn dao phát triển và thành thương hiệu.
Luyện Ngọc Tuấn